Η ορθογραφική μας πρόταση: Απλός Κωστάκης
Μια πρόταση ορθογραφίας για τη γραφή της Τσακώνικης χρησιμοποιώντας μόνο το Ελληνικό πληκτρολόγιο
Μια σύνοψη βασισμένη στο σύστημα του Κωστάκη. Παρακάτω είναι ενσωματωμένη μια έκδοση σε PDF.
Η Τσακώνικη γλώσσα, ο τελευταίος επιζών απόγονος της Δωρικής διαλέκτου που μιλούσαν οι Σπαρτιάτες στην Αρχαία Ελλάδα, βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή: μετά από περισσότερα από 2 500 χρόνια ιστορίας, κινδυνεύει σοβαρά με εξαφάνιση, καθώς έχουν απομείνει λιγότεροι από μερικές χιλιάδες ομιλητές και η μετάδοσή της στις νεότερες γενιές είναι περιορισμένη. Το 2023 ξεκίνησε το έργο Tsakonian Digital με στόχο να συμβάλει στη διατήρηση αυτής της κληρονομιάς και να ενισχύσει τη χρήση της μέσω της ανάπτυξης ψηφιακών εργαλείων και μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Παρά τις νέες δυνατότητες που ανοίγουν οι σύγχρονες τεχνολογίες, δύο βασικές προκλήσεις δυσχεραίνουν την ανάπτυξή της στην ψηφιακή εποχή: η σπανιότητα και η έλλειψη ομοιογένειας των γραπτών Τσακώνικων δεδομένων, λόγω της έλλειψης συναίνεσης ως προς τους ορθογραφικούς κανόνες που χρησιμοποιούνται. Αυτό όμως δεν είναι όλη η ιστορία.
Στην πραγματικότητα, η Τσακώνικη διαθέτει ήδη μια καθιερωμένη και κατάλληλη ορθογραφική νόρμα, που αναπτύχθηκε από τον Τσάκωνα γλωσσολόγο Θανάση Κωστάκη. Με βάση το Ελληνικό αλφάβητο, προσθέτει διάφορα σημάδια σε ορισμένα γράμματα για να αποδώσει ήχους που απουσιάζουν από τη Νέα Ελληνική, όπως το τ̔ (σε αντιδιαστολή με το Νεοελληνικό τ) για να αποδώσει έναν δασυνόμενο ήχο t, μεταξύ άλλων. Αν και ακριβής και προσαρμοσμένη στη γλώσσα, τα κύρια συστήματα υπολογιστών και κινητών δεν ενσωματώνουν αυτά τα σύμβολα στο Ελληνικό πληκτρολόγιο. Αυτό εμποδίζει τους απλούς χρήστες να τη χρησιμοποιήσουν, μειώνοντας ακόμη περισσότερο τον ήδη περιορισμένο αριθμό δυνητικών χρηστών της Τσακώνικης σε ψηφιακό περιβάλλον. Ως αποτέλεσμα, ορισμένοι ομιλητές έχουν υιοθετήσει τις δικές τους προσωπικές λύσεις, χρησιμοποιώντας συνδυασμούς γραμμάτων για να αποδώσουν αυτούς τους ήχους παράλληλα με άλλους ορθογραφικούς κανόνες.
Αυτές οι συνθήκες επηρεάζουν άμεσα τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα των δεδομένων, καθώς η μετατροπή διαφορετικών ορθογραφιών σε ένα κοινό πρότυπο απαιτεί μεγάλη προσπάθεια, αυξάνοντας τον χρόνο και τον κόπο που χρειάζονται για την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων. Ακριβώς αυτά τα εργαλεία θα βοηθούσαν τη γλώσσα να επιβιώσει σε ένα ψηφιακό περιβάλλον και θα απέτρεπαν τους τοπικούς ομιλητές από το να στραφούν σε άλλες γλώσσες εξ ανάγκης. Αυτό καθιστά την ορθογραφική συναίνεση ένα από τα βασικά ανοιχτά ζητήματα της σύγχρονης Τσακώνικης που παραμένει άλυτο.
Η απλούστερη λύση θα ήταν να προστεθεί το Τσακώνικο πληκτρολόγιο στις κύριες συσκευές, με μηδενική ή ελάχιστη ρύθμιση, ώστε να μειωθεί το εμπόδιο εισόδου για τη γραφή με την ορθογραφία του Κωστάκη. Ωστόσο, δεδομένου του περιορισμένου αριθμού ομιλητών και του εμπορικού ενδιαφέροντος για τη γλώσσα, δεν αναμένεται αυτό να υλοποιηθεί σύντομα.
Στο μεταξύ, η ορθογραφία Απλός Κωστάκης προσφέρει μια απλή, έτοιμη προς χρήση και φιλική προς την ψηφιακή εποχή λύση. Διατηρώντας τους ακριβείς και συνεπείς κανόνες του Κωστάκη, αλλά αφαιρώντας τα ειδικά ορθογραφικά σημάδια, αυτό το σύστημα επιτρέπει τη γραφή της Τσακώνικης χρησιμοποιώντας μόνο τους χαρακτήρες που περιέχονται στο Ελληνικό πληκτρολόγιο, χωρίς επεκτάσεις. Για να το πετύχει αυτό, διατηρεί ορισμένα συνήθη διγράμματα και εισάγει και μερικά καινούργια:
- τθ για [tʰ], ένα δασυνόμενο t
- κχ για [kʰ], ένα δασυνόμενο k
- πφ για [pʰ], ένα δασυνόμενο p
- ζζ για [ʒ], όπως στο Γαλλικό j'aime
- ξξ για [ʃ], όπως στο Αγγλικό shop
- τσσ για [/t̻͡s̪/], όπως το tz στα Βασκικά
Ακολουθώντας την ορθογραφία του Κωστάκη, διακρίνει επίσης τα ακόλουθα ουρανικοποιημένα ζεύγη:
- νι [ɲi] έναντι ν'ι [ni], όπως το Ισπανικό ñ [ɲi] έναντι n [ni]: moño έναντι mono
- λι [ʎi] έναντι λ'ι [li], όπως στα Ιβηρικά Ισπανικά χωρίς yeísmo: arollo έναντι arroyo
Μετά από μια σύντομη αρχική εξοικείωση, αυτό το σύνολο κανόνων επιτρέπει στους ομιλητές να γράφουν τη γλώσσα χωρίς κανένα εξωτερικό εργαλείο, ενισχύοντας τη δημιουργία τόσο απαραίτητων γραπτών δεδομένων στην Τσακώνικη. Επιπλέον, αν στο μέλλον τα κινητά και οι υπολογιστές ευρείας κατανάλωσης προσθέσουν υποστήριξη για Τσακώνικο πληκτρολόγιο με ειδικά σημάδια, οι χρήστες θα μπορούν να μεταβούν απρόσκοπτα στην κανονική ορθογραφία του Κωστάκη χωρίς καμία προσπάθεια. Αυτή η πρόταση στοχεύει να βοηθήσει στο κλείσιμο αυτής της μακροχρόνιας συζήτησης, λαμβάνοντας υπόψη τις σημερινές συνθήκες της γλώσσας και το τεχνολογικό πλαίσιο. Περαιτέρω ιδέες για την απλοποίηση και εφαρμογή αυτής της πρότασης είναι πάντα ευπρόσδεκτες.
Και όλα αυτά σημαίνουν πως, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλάβει μεγάλο μέρος του βάρους για εμάς, εξακολουθεί να εξαρτάται από εμάς η δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για να συμβεί αυτό.
Μπορείτε επίσης να κατεβάσετε το PDF από το Google Drive.